Rzecz o melodii wiersza

  • 11.03.2017

Melodia wiersza to jego dusza. To co nas wprowadza w opisywany przez niego świat. Rytm jej wyznaczają odpowiednio użyte, niemal wyselekcjonowane sylaby, z wyczuciem użyte średniówki, rymy czy też odpowiednio dobrane słowa lub tonowanie wyrazów w wersie.

Ta cudowna melodia jest bezpośrednim przełożeniem odczuć rodzących się podczas tworzenia dzieła przez autora. Które razem z sensem przekazanym w tekście utworu stanowią kompletne dzieło.

Jedną z najpiękniejszych melodii jakie w życiu słyszałem zawiera ballada Świtezianka Adama Mickiewicza. Przyjrzyjmy się tej melodii…

Jakiż to chłopiec piękny i młody?         _ _/ _ _/ _ + _ _/_ _/ _  5+5

Jaka to obok dziewica?                         _ _/ _ _/ _ + _ _/ _ _/_   5+5

Brzegami sinej Świtezi wody               _ _/ _ _/ _ + _ _/ _ _/ _  5+5

Idą przy świetle księżyca.                                _/_ _/ _ + _ _/ _ 4 + 3

 

Jak widzimy mamy tutaj melodię wyznaczoną przez pięć sylab, po których następuję średniówka i kolejne pięć sylab. Mistrz dopełnił dzieła tworząc ostatni wers o nieco innej budowie, a mianowicie 4 + 3. Dzięki czemu następuje idealne zakończenie zwrotki.

Nie bez znaczenia pozostają też rymy:

 

Ona mu z kosza daje maliny,               

A on jej kwiatki do wianka;

Pewnie kochankiem jest tej dziewczyny,

Pewnie to jego kochanka.

 

Do tej kompozycji dochodzi odpowiednia gra fraz, wyznaczana odpowiednio przez wyżej zastosowane środki. Oczywiście podział niżej zawarty jest umowny i każdy może nanieść swój poziom odczuć – zakres kolorów.

(…) 

Woda się dotąd burzy i pieni,

Dotąd przy świetle księżyca

Snuje się para znikomych cieni;

Jest to z młodzieńcem dziewica.

 

I wreszcie doskonałe zakończenie zarówno z nutą dramatyzmu jak i figlarnej lekkości natchnionej duszy mistrza.

Ona po srebrnym pląsa jeziorze,

On pod tym jęczy modrzewiem.

Kto jest młodzieniec? - strzelcem był w borze.

A kto dziewczyna? - ja nie wiem.

 

O tym, jakie środki do odzwierciedlenia wizji natchnionej duszy artysty zostaną użyte zawsze decyduje twórca. I nie zawsze jest potrzeba użycia tak szerokiej palety artystycznych narzędzi. Często wystarczy „odpowiednie dać rzeczy słowo”, by dopełnić dzieła.